Gdy samochód ma formalnie należeć także do małżonka, dziecka albo innej osoby, samo dopisanie danych w dowodzie rejestracyjnym nie wystarczy. Trzeba najpierw przekazać tej osobie udział we własności, a później zgłosić zmianę w wydziale komunikacji. Poniżej opisuję dokumenty, koszty, podatki, wpływ na OC oraz sytuacje, w których samochód jest leasingowany albo kredytowany.
Najważniejsze informacje o ustanowieniu współwłaściciela samochodu
- Umowa sprzedaży lub darowizny jest podstawą wpisania nowej osoby do dokumentów pojazdu.
- Wniosek składa się w wydziale komunikacji właściwym dla miejsca zamieszkania właściciela.
- Przy sprzedaży udziału obowiązuje zwykle PCC w wysokości 2% wartości nabywanego udziału.
- Darowiznę od najbliższej rodziny trzeba zgłosić na formularzu SD-Z2 w ciągu 6 miesięcy, jeśli nie działa wyjątek.
- Standardowa opłata za dowód rejestracyjny i znaki legalizacyjne wynosi 66,50 zł, a pozwolenie czasowe kosztuje 13,50 zł.
- W leasingu zgoda właściciela samochodu, czyli firmy leasingowej, jest konieczna.
Najpierw trzeba przekazać udział w samochodzie
Pytanie, jak dopisać współwłaściciela do samochodu, w praktyce dotyczy dwóch odrębnych czynności. Pierwsza to przeniesienie części prawa własności, a druga to aktualizacja dowodu rejestracyjnego i danych w Centralnej Ewidencji Pojazdów.
Najczęściej wykorzystuje się umowę darowizny. Dotychczasowy właściciel przekazuje na przykład 1/2 udziału w pojeździe małżonkowi, dziecku lub rodzicowi. Można też zawrzeć umowę sprzedaży udziału, nawet za niewielką kwotę, ale trzeba pamiętać o konsekwencjach podatkowych.
W umowie powinny znaleźć się dane wszystkich stron, marka i model pojazdu, numer VIN, numer rejestracyjny, rok produkcji, wartość samochodu oraz dokładnie określony udział. Nie wystarczy ogólne zdanie, że druga osoba „staje się współwłaścicielem”. Udział powinien być wyrażony ułamkiem, na przykład 1/2 albo 1/10.
Dokument sporządza się zwykle w formie pisemnej, w dwóch lub trzech egzemplarzach. Warto zachować jeden dla każdego współwłaściciela i jeden do urzędu. Notariusz nie jest konieczny, choć może pomóc przy bardziej skomplikowanej sytuacji rodzinnej lub majątkowej.
Procedura w urzędzie krok po kroku
Po podpisaniu umowy trzeba złożyć wniosek o zmianę danych właściciela pojazdu. Sprawę załatwia się w starostwie powiatowym, urzędzie miasta na prawach powiatu albo urzędzie dzielnicy Warszawy, właściwym dla miejsca stałego lub czasowego zamieszkania właściciela.
Dokumenty, które zwykle trzeba przygotować
- wniosek o rejestrację lub zmianę danych pojazdu,
- umowę darowizny albo sprzedaży udziału w samochodzie,
- dotychczasowy dowód rejestracyjny,
- kartę pojazdu, jeśli była wydana,
- ważną polisę OC,
- dowody osobiste wszystkich współwłaścicieli,
- potwierdzenie wniesienia wymaganych opłat,
- pełnomocnictwo, jeżeli jeden ze współwłaścicieli nie pojawia się osobiście.
Jeżeli samochód ma kilku właścicieli, urząd może wymagać obecności wszystkich. W praktyce często wystarczy, że jedna osoba złoży dokumenty z pisemnym pełnomocnictwem. Pełnomocnictwo kosztuje zazwyczaj 17 zł, ale opłata nie obowiązuje między innymi przy pełnomocnictwie udzielonym małżonkowi, rodzicowi, dziecku albo rodzeństwu.
Jeżeli zmiana wynika z darowizny, dołączam do wniosku kompletną umowę, a nie jedynie oświadczenie stron. Urząd musi mieć dokument potwierdzający, że nowy współwłaściciel rzeczywiście nabył prawo do udziału w samochodzie.
Termin na załatwienie sprawy
Przy nabyciu udziału w pojeździe należy złożyć wniosek o rejestrację w terminie 30 dni od zawarcia umowy. Nie odkładałbym tego na później, szczególnie gdy samochód jest używany na co dzień albo zbliża się termin odnowienia polisy.
Po przyjęciu dokumentów urząd może wydać pozwolenie czasowe, a następnie nowy dowód rejestracyjny. Tablice rejestracyjne można zazwyczaj zachować, jeśli samochód był już zarejestrowany w Polsce, tablice są zgodne z przepisami i pozostają czytelne.
Koszty urzędowe i podatki przy dopisaniu osoby
Najprostszy przypadek to darowizna udziału w rodzinie, gdy nie powstaje podatek albo można skorzystać ze zwolnienia. Przy sprzedaży dochodzi natomiast podatek od czynności cywilnoprawnych, czyli PCC.
| Rodzaj kosztu | Przykładowa kwota lub zasada |
|---|---|
| Dowód rejestracyjny i znaki legalizacyjne | 66,50 zł |
| Pozwolenie czasowe | 13,50 zł, jeśli urząd je wydaje |
| Nowe tablice samochodowe | 80 zł, gdy nie można zachować dotychczasowych |
| Pełnomocnictwo | 17 zł, z wyjątkami dla najbliższej rodziny |
| PCC przy sprzedaży udziału | 2% wartości nabywanego udziału |
Sprzedaż udziału a PCC
Jeżeli samochód jest wart 40 000 zł, a nowy współwłaściciel kupuje połowę, podstawą opodatkowania będzie co do zasady 20 000 zł. PCC wyniesie wtedy 400 zł. Kupujący składa formularz PCC-3 i płaci podatek w terminie 14 dni od zawarcia umowy.
Przy zakupie udziału od firmy, gdy transakcja jest objęta VAT, PCC zwykle nie występuje. Trzeba jednak zachować fakturę lub inny dokument potwierdzający sposób rozliczenia. W przypadku zwykłej umowy między osobami prywatnymi obowiązek podatkowy najczęściej powstaje.
Darowizna samochodu lub jego części
Darowizna nie podlega PCC, ale może podlegać podatkowi od spadków i darowizn. Najbliższa rodzina, czyli między innymi małżonek, dzieci, rodzice i rodzeństwo, może skorzystać z pełnego zwolnienia po zgłoszeniu nabycia na formularzu SD-Z2.
Zgłoszenie składa się w ciągu 6 miesięcy od powstania obowiązku podatkowego. Nie trzeba go składać, gdy łączna wartość nabyć od tej samej osoby w ciągu 5 lat nie przekracza 36 120 zł albo gdy umowę sporządzono u notariusza. Przy samochodzie o większej wartości najbezpieczniej nie opierać się na pamięci i po prostu dopilnować formularza.
Darowizna dla osoby spoza najbliższej rodziny może oznaczać podatek według odpowiedniej grupy podatkowej. W takim przypadku wysokość daniny zależy od wartości przekazywanego udziału i wcześniejszych nabyć od tej samej osoby.
Co zmienia wpisanie współwłaściciela
Współwłaściciel nie jest tylko dodatkowym kierowcą. Otrzymuje realne prawo do samochodu, a jego zgoda może być potrzebna przy sprzedaży całego pojazdu, wycofaniu go z obrotu albo innych ważnych czynnościach dotyczących własności.
Jeżeli samochód ma dwóch właścicieli po 1/2 udziału, żadna z tych osób nie może samodzielnie sprzedać całego auta. Może rozporządzić własnym udziałem, ale taki krok zwykle prowadzi do powstania współwłasności z osobą trzecią i bywa bardzo niepraktyczny.
Przed podpisaniem umowy dobrze ustalić między sobą, kto korzysta z samochodu, kto płaci raty, serwis i ubezpieczenie oraz co stanie się przy sprzedaży pojazdu. Prawo własności i faktyczne korzystanie z auta to dwie różne sprawy, a wiele rodzin przypomina sobie o tym dopiero przy konflikcie.
Wpływ na polisę OC
Zmianę właściciela trzeba przekazać ubezpieczycielowi. Towarzystwo może ponownie skalkulować składkę, ponieważ bierze pod uwagę dane każdego właściciela, w tym wiek, miejsce zamieszkania i historię ubezpieczeniową.
Dopisanie młodego kierowcy nie zawsze obniża cenę OC. Czasem składka rośnie, ale podawanie wyłącznie danych doświadczonego właściciela, gdy samochód faktycznie stale prowadzi niedoświadczona osoba, może skończyć się problemami przy likwidacji szkody. Ubezpieczyciel powinien znać rzeczywisty układ właścicielski.
Współwłaściciel może też budować własną historię ubezpieczeniową. To często główny powód dopisania młodej osoby do samochodu, ale trzeba zważyć przyszłe zniżki na tle możliwego wzrostu bieżącej składki.
Samochód w leasingu albo na kredyt
W leasingu sytuacja wygląda inaczej niż przy prywatnym samochodzie. Właścicielem pojazdu pozostaje firma leasingowa, a leasingobiorca ma prawo korzystać z auta na zasadach określonych w umowie. Nie można więc samodzielnie przekazać części własności osobie bliskiej.
Można natomiast wystąpić do leasingodawcy o zgodę na dopisanie drugiej osoby jako użytkownika, kierowcy albo współkorzystającego. To nie zawsze oznacza współwłasność. Firma może zażądać opłaty administracyjnej, aneksu do umowy albo dodatkowych dokumentów ubezpieczeniowych.
Przy kredycie samochodowym trzeba sprawdzić, czy bank jest wpisany jako współwłaściciel albo czy ustanowiono inne zabezpieczenie. W takim przypadku zgoda banku może być niezbędna. Najlepiej uzyskać ją przed podpisaniem darowizny, bo późniejsza odmowa może zablokować zmianę w wydziale komunikacji.
Przeczytaj również: Wykup auta po leasingu - firmowo czy prywatnie?
Najprostszy moment na dopisanie osoby
Jeżeli samochód dopiero jest kupowany, najwygodniej wpisać obie osoby bezpośrednio do umowy sprzedaży albo faktury. Wtedy nie trzeba później przekazywać udziału i rozliczać osobnej darowizny.
Przy zakupie od dealera warto od razu podać dane wszystkich właścicieli. Przy zakupie prywatnym sprzedający również powinien wpisać wszystkich kupujących do umowy, wraz z określeniem udziałów, jeśli nie mają być równe.
Jak uniknąć problemów z dokumentami i własnością
Najczęstszy błąd polega na próbie załatwienia wszystkiego jednym wnioskiem w urzędzie. Sam formularz rejestracyjny nie tworzy współwłasności. Najpierw musi istnieć ważny dokument przeniesienia udziału, dopiero później urząd aktualizuje dane.
- Nie wpisuj drugiej osoby do dowodu bez umowy darowizny lub sprzedaży.
- Sprawdź, czy VIN w umowie jest identyczny z numerem w dowodzie rejestracyjnym.
- Określ udział, na przykład 1/2, zamiast używać ogólnego sformułowania „współwłaściciel”.
- Nie zapominaj o PCC przy sprzedaży udziału.
- Przy darowiźnie rodzinnej pilnuj sześciomiesięcznego terminu na SD-Z2.
- Powiadom ubezpieczyciela o zmianie właściciela.
- Przy leasingu lub kredycie uzyskaj zgodę finansującego przed zawarciem umowy.
Jeżeli jeden ze współwłaścicieli mieszka za granicą, ma ograniczoną zdolność do czynności prawnych albo samochód jest częścią majątku wspólnego małżonków, zwykły wzór umowy może nie wystarczyć. W takiej sytuacji rozsądniej skonsultować dokument przed podpisaniem niż później poprawiać dane w urzędzie i rozliczenia podatkowe.
Dobrze spisana umowa oszczędza więcej niż sama opłata urzędowa
Najbezpieczniejszy schemat jest prosty: przygotować umowę z dokładnym udziałem, sprawdzić podatki, złożyć dokumenty w wydziale komunikacji, a następnie przekazać zmianę ubezpieczycielowi. Przy samochodzie finansowanym przez bank lub leasingodawcę pierwszy krok powinien obejmować także sprawdzenie warunków finansowania.
Sam wpis w dowodzie rejestracyjnym jest tylko końcem procedury. Największe znaczenie ma to, co dokładnie zapisano w umowie i czy obie osoby rozumieją, że współwłasność oznacza nie tylko możliwość korzystania z auta, lecz także wspólne decyzje, koszty i odpowiedzialność.
