Jednorazowa zapłata mandatu może mocno obciążyć domowy budżet, szczególnie gdy grzywna pojawia się obok rat kredytu, kosztów leczenia albo utrzymania samochodu. Odpowiedź na pytanie, czy mandat można rozłożyć na raty, brzmi: tak, ale nie dzieje się to automatycznie. Trzeba złożyć uzasadniony wniosek, udokumentować swoją sytuację i poczekać na decyzję właściwego organu.
Mandat da się spłacać etapami po uzyskaniu zgody urzędu
- Raty są możliwe przy prawomocnym mandacie, którego nie opłacono w całości.
- Decyzja ma charakter uznaniowy, więc sam wniosek nie gwarantuje zgody.
- Do podania trzeba dołączyć oświadczenie o dochodach, majątku i wydatkach.
- Standardowa opłata skarbowa za decyzję wynosi 10 zł, chyba że przysługuje zwolnienie.
- Wniosek najlepiej złożyć jak najszybciej, zanim rozpocznie się egzekucja administracyjna.
Nie każdy mandat podlega takiej samej procedurze
Najczęściej chodzi o mandat karny kredytowany, czyli dokument wręczony kierowcy za potwierdzeniem odbioru. Po jego przyjęciu mandat staje się prawomocny, a należność trzeba zasadniczo zapłacić w terminie 7 dni od odebrania. Jeśli brakuje pieniędzy, można złożyć wniosek o raty, odroczenie płatności albo wyjątkowo o umorzenie.
Inaczej wygląda mandat gotówkowy, który opłaca się bezpośrednio przy jego nałożeniu. Jeżeli został już zapłacony, nie ma czego rozkładać na raty. W przypadku mandatu zaocznego trzeba sprawdzić termin wskazany na formularzu i dane organu, który prowadzi sprawę.
Nie należy też mylić mandatu z grzywną orzeczoną przez sąd ani z administracyjną karą pieniężną. Każde z tych zobowiązań może mieć inną podstawę prawną, inny organ właściwy do rozpatrzenia wniosku i odmienne zasady spłaty.
Kiedy urząd może zgodzić się na raty
Rozłożenie mandatu na raty jest ulgą, a nie prawem, które urząd musi przyznać każdej osobie. Organ ocenia, czy przemawia za tym ważny interes dłużnika albo interes publiczny. W praktyce analizuje nie tylko wysokość mandatu, lecz także to, czy deklarowane raty są realne do zapłaty.
Największe znaczenie mogą mieć między innymi:
- utrata pracy albo wyraźny spadek dochodów,
- choroba, niepełnosprawność lub kosztowne leczenie,
- utrzymywanie dzieci albo innych członków rodziny,
- nagłe wydatki, na przykład po wypadku lub awarii mieszkania,
- brak oszczędności i majątku, który można przeznaczyć na zapłatę,
- regularne dochody pozwalające jednak spłacać mniejsze kwoty.
Samo stwierdzenie „nie mam teraz pieniędzy” zwykle jest zbyt słabe. Lepiej pokazać konkretną różnicę między miesięcznym dochodem a kosztami utrzymania. Jeżeli mandat wynosi 600 zł, a po opłaceniu czynszu, rachunków i leków zostaje 100 zł miesięcznie, propozycja sześciu rat po 100 zł będzie bardziej przekonująca niż ogólna prośba o „dogodne raty”.
Z mojego punktu widzenia najczęstszy błąd polega na proponowaniu rat, których wnioskodawca sam nie będzie w stanie utrzymać. Lepiej wskazać niższą, ale realną kwotę i uzasadnić ją dokumentami, niż obiecać spłatę w dwóch ratach tylko po to, aby wniosek wyglądał korzystniej.
Gdzie złożyć wniosek i jak zrobić to poprawnie
W przypadku standardowych mandatów karnych stanowiących dochód budżetu państwa, nałożonych od 1 stycznia 2016 roku, sprawę prowadzi Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w Opolu. Dotyczy to także osób mieszkających w innych częściach Polski. Wniosek można złożyć papierowo, osobiście albo elektronicznie przez e-Urząd Skarbowy jako pismo ogólne.
Mandaty obsługiwane przez Główny Inspektorat Transportu Drogowego, w tym część spraw zarejestrowanych przez system CANARD, mogą wymagać skierowania dokumentów bezpośrednio do GITD. Najbezpieczniej sprawdzić instrukcję na samym mandacie lub w piśmie dotyczącym należności. Błędny adres może niepotrzebnie wydłużyć postępowanie.
Wniosek powinien zawierać:
- imię, nazwisko, adres i numer PESEL,
- serię i numer mandatu oraz jego wysokość,
- jasne żądanie, na przykład rozłożenie należności na sześć rat,
- proponowaną wysokość i terminy płatności,
- opis przyczyn, dla których jednorazowa zapłata jest niemożliwa,
- podpis wnioskodawcy albo podpis elektroniczny.
Wniosek można złożyć już po przyjęciu mandatu. Nie trzeba czekać, aż minie termin płatności, a zwlekanie do momentu wszczęcia egzekucji zwykle działa na niekorzyść dłużnika. Złożenie samego podania nie oznacza jednak automatycznego wstrzymania egzekucji. Ochronę daje dopiero pozytywna decyzja i ustalone warunki spłaty.
Jakie dokumenty zwiększają szansę na pozytywną decyzję
Urząd chce sprawdzić dwie rzeczy: czy trudności finansowe są rzeczywiste oraz czy po rozłożeniu należności na raty istnieje szansa na jej spłatę. Dlatego do wniosku warto dołączyć komplet dokumentów, a nie tylko krótkie oświadczenie.
- oświadczenie o stanie majątkowym, dochodach i źródłach utrzymania,
- kopię odcinka mandatu,
- umowę o pracę, zaświadczenie o bezrobociu albo dokument potwierdzający emeryturę lub rentę,
- potwierdzenia kosztów leczenia, zakupu leków lub rehabilitacji,
- dokumenty dotyczące czynszu, alimentów, kredytów i innych stałych zobowiązań,
- potwierdzenia dochodów wszystkich osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym.
Dokumenty nie muszą udowadniać skrajnego ubóstwa. Powinny natomiast pokazywać, dlaczego jednorazowa zapłata zachwiałaby budżetem, a jednocześnie mniejsza rata byłaby możliwa do regularnego opłacania. Przy działalności gospodarczej urząd może poprosić dodatkowo o dokumenty finansowe firmy, a czasem także o informacje związane z pomocą de minimis.
Za rozpatrzenie wniosku pobierana jest zwykle opłata skarbowa w wysokości 10 zł. Osoba korzystająca ze świadczeń pomocy społecznej z powodu ubóstwa może zostać zwolniona z tej opłaty po dołączeniu aktualnego zaświadczenia. Jeżeli wniosek składa pełnomocnik, może pojawić się także opłata od pełnomocnictwa.
Co dzieje się po przyznaniu rat
Pozytywna decyzja określa wysokość każdej raty oraz dokładne terminy wpłat. Od tego momentu trzeba pilnować kalendarza, ponieważ spóźnienie z ratą może doprowadzić do utraty ulgi i konieczności zapłaty pozostałej należności na zasadach określonych w decyzji.
Nie należy samodzielnie dzielić kwoty mandatu na kilka przelewów przed wydaniem decyzji. Taki sposób płatności nie tworzy rat i może spowodować, że część należności nadal będzie traktowana jako niezapłacona. Do czasu otrzymania zgody obowiązuje pierwotny termin zapłaty.
Przy mandatach za wykroczenia drogowe raty mogą mieć także znaczenie dla punktów karnych. Zasadniczo ich usunięcie jest powiązane z upływem roku od uiszczenia grzywny albo od prawomocnego rozstrzygnięcia, zależnie od rodzaju sprawy. Przy rozłożeniu należności na raty pełna zapłata może więc nastąpić później, co wpływa na termin usunięcia punktów.
Urząd nie zmieni natomiast liczby punktów ani nie obniży mandatu tylko dlatego, że ktoś znalazł się w trudnej sytuacji finansowej. Raty dotyczą sposobu zapłaty, a nie zasadności ukarania czy wysokości grzywny wskazanej w mandacie.
Co zrobić, gdy mandat został skierowany do egzekucji
Brak zapłaty w terminie może doprowadzić do egzekucji administracyjnej, na przykład z rachunku bankowego albo wynagrodzenia. Wniosek o raty nadal może mieć sens, ale nie powinien być traktowany jako automatyczna blokada działań urzędu. Trzeba wyraźnie opisać, czy egzekucja już się rozpoczęła, i dołączyć dokumenty potwierdzające sytuację.
Jeżeli sprawa dotyczy grzywny orzeczonej przez sąd, wniosek kieruje się do sądu wykonującego orzeczenie, a nie do urzędu skarbowego. W szczególnie uzasadnionych przypadkach sąd może rozłożyć grzywnę na raty nawet na okres do 3 lat. Niewpłacenie jednej raty może jednak skutkować cofnięciem ustalonego harmonogramu, chyba że opóźnienie wynikało z przyczyn niezależnych od skazanego.
Jeśli mandat został przyjęty, ale uważasz, że nałożono go bezpodstawnie, raty nie są właściwym sposobem podważania sprawy. Organ rozpatrujący ulgę bada głównie możliwość spłaty, a nie to, czy funkcjonariusz słusznie wystawił mandat. Te kwestie wymagają odrębnej drogi prawnej i mają własne terminy.
Najrozsądniejszy plan działania przy problemach z zapłatą
Najpierw sprawdź rodzaj mandatu, termin płatności i organ wskazany na dokumencie. Potem przygotuj krótki, rzeczowy opis sytuacji, zaproponuj raty możliwe do udźwignięcia i dołącz dowody dochodów oraz wydatków.
Nie czekaj na zajęcie konta. Wczesny, kompletny i konkretny wniosek daje urzędowi więcej powodów, by uznać, że raty rzeczywiście rozwiążą problem, zamiast tylko odsuwać go w czasie. Trzeba jednak pamiętać, że zgoda nie jest automatyczna, a każdy termin z decyzji należy traktować równie poważnie jak pierwotny termin zapłaty.
